Methanol là gì?
Methanol là một loại cồn
có công thức cấu tạo CH3OH (viết tắt MeOH), là một hợp chất hữu cơ,
không màu, dễ bay hơi, dễ cháy… Methanol được sử dụng như là một dung môi phục
vụ cho các ngành công nghiệp pha chế sơn, dung dịch lau kính xe, mực in máy
photocopy…
Methanol không phải là loại thực phẩm, vì vậy, việc sử dụng các loại rượu có
nồng độ methanol vượt mức quy định (ngưỡng cho phép là <0.1%, nghĩa là trong
1000 ml rượu chỉ có dưới 1ml methanol) có thể gây ngộ độc methanol.
Tại sao con người bị ngộ
độc Methanol?
Methanol đi vào cơ thể
qua đường tiêu hóa, đường hô hấp và ngấm trực tiếp qua da do tiếp xúc.
Theo thống kê, phần lớn các vụ ngộ độc methanol chủ yếu do con người uống phải
rượu có chứa hàm lượng methanol cao gây nên.
Methanol được hấp thu
nhanh qua ống tiêu hóa từ 30 – 60 phút sau khi uống, nó được chuyển hóa qua gan
và thời gian bán hủy từ 4 – 8 giờ.
Tại sao trong rượu thủ
công có chứa Ethanol?
-Dùng nguyên liệu có lẫn
bã (gỗ): Thường rượu được chưng cất từ gạo (tẻ, nếp) hoặc từ đường mía (dạng
mật mía). Nguyên liệu phải không chứa các loại bã dạng gỗ (cenlulose). Cơ sở
cất rượu thủ công có khi dùng loại mật mía không sạch bã. Trong quá trình lên
men chưng cất, bã sẽ phân hủy cho ra methanol. Dù ép kỹ đến mấy thì trong bã
vụn của mía vẫn còn đường và nếu lên men chưng cất thì vẫn có rượu. Nhưng nếu
tận dụng bã này hay dùng mật mía cặn chứa nhiều bã vụn chế rượu thì hàm lượng
methanol trong rượu sẽ rất cao.
-Chế từ loại cồn ethylic
kém chất lượng: Thông thường vẫn có thể dùng cồn thực phẩm hay cồn dược dụng
hòa với nước để có rượu. Một lượng lớn rượu bán trên thị trường chế theo cách
này. Loại cồn có chất lượng kém này vốn có hàm lượng methanol aldehyde, aceton
cao vượt tiêu chuẩn, nên khi pha ra rượu sẽ có nhiều methanol, aldehyde,
aceton.
-Dùng cồn methanol mà
không biết: Cồn khô dùng trong công nghiệp chứa methanol. Methanol có nhiệt độ
bốc hơi thấp hơn rượu. Người làm rượu thường cho loại cồn khô này vào khi chưng
cất, khi pha rượu (từ cồn) hay chế rượu thuốc, để làm cho rượu chóng ra hơn,
dậy mùi hơn, mà không biết làm thế là đưa chất độc methanol vào rượu.
Do không loại bỏ phần
rượu chứa methanol lúc đầu: Khi chưng cất rượu thì giai đoạn đầu tiên sẽ có tạp
chất methanol, aldehyde, aceton (vì các chất này bốc hơi ở nhiệt độ thấp, bốc
ra ngay ra ở giai đoạn cất đầu).
Làm thế nào để nhận biết ngộ độc Methanol?
Hỏi người bệnh (nếu họ
còn tỉnh táo) hoặc người thân, bạn bè có cùng uống rượu. Tuy nhiên, tùy mức độ
ngộ độc nặng hay nhẹ mà bệnh nhân có những dấu hiệu và biểu hiện lâm sàng khác
nhau, như:
Triệu chứng về tiêu hóa:
-Chán ăn
-Đau bụng
-Buồn nôn, nôn ói
Triệu chứng về thần
kinh:
-Nhức đầu
-Hoa mắt, chóng mặt
-Trạng thái say
rượu
-Lú lẫn
-Hôn mê (mê man)
-Co giật, động kinh
Triệu chứng về
mắt:
-Nhìn không rõ, nhìn mờ,
không phân biệt màu sắc
-Sợ ánh sáng
-Mù lòa
-Dãn đồng tử
-Khám đáy mắt phát hiện
sung huyết, phù gai thị…
Triệu chứng về hô hấp –
tuần hoàn:
-Thở nhanh, nông, khó
thở, tím tái, suy hô hấp
-Mạch nhanh, tụt huyết
áp (các dấu hiệu này có thể xuất hiện muộn sau 18 – 24 giờ)
Trường hợp ngộ độc methanol nặng, bệnh nhân sẽ nhanh chóng tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Trường hợp ngộ độc methanol nặng, bệnh nhân sẽ nhanh chóng tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Làm thế nào để chẩn đoán
ngộ độc Methanol?
-Điều quan trọng là bệnh
nhân, người thân hoặc bạn bè của bệnh nhân phải khai báo cho bác sĩ và nhân
viên y tế biết trước đó có uống rượu hay tiếp xúc hóa chất này hay không?
-Kết hợp với lời khai
của bệnh nhân và thân nhân của họ, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng và thực hiện
các xét nghiệm cần thiết để chẩn đoán bệnh. Các xét nghiệm được thực hiện trong
chẩn đoán ngộ độc methanol bao gồm xác định nồng độ methanol trong máu bệnh nhân
và các xét nghiệm khác cần trong quá trình chẩn đoán, theo dõi và điều trị.
Xử trí ngộ độc methanol như thế nào?
Xử trí trước khi nhập viện:
-Phát hiện sớm tình
trạng ngộ độc và chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế cùng với những chất mà bệnh
nhân đã sử dụng (nghi tác nhân gây ngộ độc).
Xử trí tại bệnh viện:
-Nhanh chóng ổn định các
chức năng sống của bệnh nhân (chức năng hô hấp, tuần hoàn…)
-Loại bỏ độc chất nếu có
thể
-Sử dụng các thuốc đối
kháng methanol (antidote)
-Điều trị hỗ
trợ
Đề phòng ngộ độc methanol bằng cách nào?
-Sử dụng các loại rượu có
nguồn gốc, xuất xứ và được các cơ quan chức năng kiểm định và cho phép lưu
hành.
-Nếu phát hiện bệnh nhân
có những biểu hiện lâm sàng nghi ngờ ngộ độc methanol cần đưa nạn nhân đến cơ
sở y tế để được các bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Nhận xét